Ойық жара білінбей басталады: адамды аударғаннан кейін де кетпейтін терінің қызаруынан. Егер осы жерге қысым жалғаса берсе, бірнеше күнде зақым тереңдей түседі — үстіңгі жарадан айлар бойы жазылатын терең жараға дейін. Дәрігерлер ойық жараның төрт сатысын бөледі. Олар көбінесе сегізкөз бен құйымшақта, өкшеде, жауырында, желкеде және сан бүйірлерінде пайда болады. Туыстардың ең басты жасай алатыны — күн сайын теріні қарап, қызаруларды бозару сынамасымен тексеру: бірінші сатыда ойық жараны жарасыз тоқтатуға әлі болады.
Ойық жаралар неге пайда болады
Ойық жара — ұзақ қысымнан терінің және оның астындағы тіндердің зақымдануы. Адам бір қалыпта жатқанда немесе отырғанда сүйек жұмсақ тіндерді төсекке немесе орындыққа басады, осы жерде қан айналымы бұзылып, жасушалар өле бастайды. Бұл процесті үйкеліс пен жылжу (адамды ақжайма бойымен сүйрегенде), несеп немесе тердің әсерінен дымқыл тері, арықтау мен сусыздану жеделдетеді.
Қан айналымы нашар төсек тартқан адамда алғашқы өзгерістер қысымнан кейін 2–3 сағатта-ақ пайда болуы мүмкін. Сондықтан қалпын жиі өзгертіп, теріні күн сайын қарайды.
Ойық жараның төрт сатысы: әрқайсысы қалай көрінеді
1-саты — тұрақты қызару
Тері бүтін, бірақ сүйектің үстіндегі аймақта басқанда бозармайтын және қалыпты өзгерткеннен кейін 30–60 минутта кетпейтін қызыл немесе күрең дақ пайда болады. Бұл жер ыстық немесе керісінше көршілес теріден суығырақ, ұстағанда қаттырақ немесе жұмсағырақ болуы мүмкін, адам ауырсынуға, ашуға немесе қышуға шағымдануы мүмкін. Қараторы теріде қызару нашар байқалады — дақ айналадағы теріден қоңырлау, көгілдір немесе күлгін болып көрінеді.
Не істеу керек: осы жерден қысымды толық алу, қалыпты әр 2 сағат сайын өзгерту, теріні таза әрі құрғақ ұстау. Қызарған жерді ысқылауға және уқалауға болмайды — бұл тіндерді одан әрі зақымдайды. Дұрыс күтім болса, бірінші саты бірнеше күнде өтеді.
2-саты — үстіңгі жара
Терінің жоғарғы қабаты зақымдалған: мөлдір сұйықтығы бар көпіршік, сызат немесе қабықсыз таяз қызғылт-қызыл жара пайда болады. Жараның түбі таза әрі ылғалды.
Не істеу керек: міндетті түрде дәрігерге немесе медбикеге көрсету — олар өңдеу мен таңғышты таңдайды. Көпіршіктерді өз бетінше жармайды. Бұл жерден қысымды бұрынғыдай толық алады.
3-саты — терең жара
Тері бүкіл қалыңдығы бойынша зақымдалған, жара тері астындағы май қабатына дейін жетеді. Ол ойыс сияқты көрінеді, түбінде сары қаптама болуы мүмкін, жиектері ішке қарай қазылған болады. Ойық жара көбінесе сырттан көрінгеннен іштей үлкенірек.
Не істеу керек: дәрігер (хирург) қажет. Емдеу апталарға созылады, кейде жараны клиникада тазарту қажет болады.
4-саты — бұлшықет пен сүйекке дейінгі зақым
Ең ауыр саты: жара бұлшықеттерге, сіңірлерге немесе сүйекке дейін жетеді, қара өлі тін, бөлінділер және жағымсыз иіс болуы мүмкін. Инфекция, оның ішінде сүйек инфекциясының қаупі жоғары.
Не істеу керек: дереу дәрігерге. Мұндай ойық жараларды хирургиялық жолмен және ұзақ емдейді.
Кейде жараның түбі қара қабықпен немесе қаптамамен жабылып, тереңдігін бағалау мүмкін болмайды — онда дәрігерлер ойық жараны жіктелмейтін деп атайды. Тағы бір нұсқа — бүтін теріде көгерген жерге ұқсас қою күлгін немесе қоңыр-қызыл дақ немесе ішінде қанды сұйықтығы бар көпіршік: бұл 3–4-сатыдағы жараға тез айналуы мүмкін тіндердің терең зақымдануының белгісі. Екі жағдайда да дәрігердің тексеруі қажет.
Бозару сынамасы: ойық жараны қарапайым қызарудан қалай ажыратуға болады
Бүйірмен жатқаннан кейін тері жиі қызарады — егер қызару тез кетсе, бұл қалыпты жағдай. Тексеру оңай:
- Қызарған жерге ештеңе баспайтындай адамды аударыңыз.
- Қызарған жерді саусақпен 2–3 секунд ақырын басып, жіберіңіз.
- Қараңыз: егер саусақ астындағы тері бозарып, содан кейін қайтадан қызғылт тартса — қан айналымы сақталған.
- Егер дақ қызыл күйінде қалып, бозармаса — бұл ойық жараның 1-сатысының белгісі.
Қысымды алғаннан кейін 30–60 минутта кетпеген қызару да алаңдатуы керек. Теріні әр жаялықты немесе іш киімді ауыстырған сайын тексерген ыңғайлы.
Ойық жаралар көбінесе қай жерде пайда болады
Ойық жаралар сүйек теріге жақын келетін және жұмсақ тін аз жерлерде түзіледі. Орындары қалыпқа байланысты:
- Шалқасынан жатқанда — сегізкөз бен құйымшақ (ең жиі кездесетін орын), өкше, жауырын, желке, шынтақ.
- Бүйірмен жатқанда — сан бүйірі (үлкен ұршық), иық, құлақ, бір-біріне тиетін тізе мен тобық.
- Орындықта немесе арбада отырғанда — шонданай сүйектері, құйымшақ, жауырын, табан.
Медициналық бұйымдардың астындағы теріні де бөлек қарау керек: катетерлер, түтікшелер, бандаждар, тар аяқ киім де басуы мүмкін.
Ойық жараның басталуын неге жиі байқамай қалады
- Қызаруды кәдімгі тітіркену немесе бөртпе деп қабылдап, оның бозаратынын тексермейді.
- «Қиын» жерлерді қарамайды — сегізкөз, өкше мен желке адамды аудармайынша көрінбейді.
- Адам шағымдана алмайды: инсульттан кейін, деменцияда немесе сезімталдық төмендегенде ол ауырсынуды сезбейді немесе ол туралы айта алмайды.
- Қараторы тері — онда қызару әрең байқалады, аймақтың түсіне, температурасына және тығыздығына қарау керек.
- Ойық жара іштен өседі: терең тіндер теріден бұрын зақымдалады, ал бетінде алдымен шағын дақ қана көрінеді.
Алғашқы белгілер кезінде не істеу керек
- Қысымды алу. Адамды зақымдалған жерге жатқызбау, қалпын әр 2 сағат сайын өзгерту, өкшені балтыр астындағы жастықпен «ілулі» ұстау.
- Теріні құрғақ ұстау. Жаялық пен төсемді уақытында ауыстыру, теріні үйкелмей жұмсақ тазалау, қорғаныш кремдерді қолдану.
- Қызарған жерді ысқыламау және уқаламау, жылытпау, лейкопластырьмен жаппау.
- Тамақтану мен су ішуді қадағалау — терінің қалпына келуіне ақуыз бен сұйықтық қажет.
- Бақылау — күн сайын сол жерді қарап, дақтың өлшемі мен түсін белгілеу.
- Дәрігерге немесе медбикеге жүгіну — егер көпіршік, жара, қара дақ, ісік, ірің, иіс немесе қызу пайда болса.
Ойық жараларды әр сатыда қалай өңдеу керектігі туралы толығырақ — «Үй жағдайында ойық жараларды немен өңдеу керек» мақаласында, күнделікті күтім туралы — «Төсек тартқан адамға күтім: жаялықты қалай ауыстыру және ойық жараға жол бермеу» мақаласында.
Құрғақ тері — алдын алудың негізі
Несеп пен тердің ылғалы теріні жұмсартады, ал ол қысым мен үйкелістен әлдеқайда тез зақымдалады. Сондықтан төсек тартқан адам үшін жақсы сіңіретін, өлшемі сай ересектерге арналған жаялықтар мен сіңіргіш төсемдер маңызды — төсемдердің өлшемін қалай таңдау керектігін «Сіңіргіш төсемдер: қандай өлшем қажет» мақаласынан оқыңыз.
Егер адамның мүгедектігі болса және бұл құралдар ЖОБ-та көрсетілсе, олар Әлеуметтік қызметтер порталы арқылы тегін беріледі. «Портсиб» ЖШС — порталдағы аккредиттелген жеткізуші: бізді БСН 190740025830 бойынша табыңыз, тапсырыс беру тәртібі — ӘҚП арқылы қалай алуға болады бетінде. Өлшемді таңдауға көмектесеміз — WhatsApp-қа жазыңыз: +7 (776) 850-11-55.
Жиі қойылатын сұрақтар
Ойық жара басында қалай көрінеді?
Сүйектің үстіндегі теріде саусақпен басқанда бозармайтын және қалыпты өзгерткеннен кейін 30–60 минутта кетпейтін қызыл немесе күрең дақ ретінде.
Ойық жараның неше сатысы бар?
Төрт: тұрақты қызару, үстіңгі жара немесе көпіршік, май қабатына дейінгі терең жара және бұлшықет пен сүйекке дейінгі жара. Жіктелмейтін ойық жаралар мен тіндердің терең зақымдануы бөлек бөлінеді.
Ойық жаралар көбінесе қай жерде болады?
Сегізкөз бен құйымшақта, өкшеде, жауырында, желкеде, шынтақта, сан бүйірлерінде. Отыратын адамдарда — шонданай сүйектерінде.
Ойық жара қаншалықты тез пайда болады?
Әлсіз төсек тартқан адамда алғашқы өзгерістер үздіксіз қысымнан кейін 2–3 сағатта-ақ пайда болуы мүмкін.
Ойық жараны үйде емдеуге бола ма?
Бірінші сатыны әдетте үйде тоқтатады: қысымды алып, теріні құрғақ ұстайды. Екінші сатыдан бастап және одан терең болса, дәрігердің немесе медбикенің тексеруі қажет.
Қызарған жерді уқалауға бола ма?
Жоқ. Қызарған аймақты ысқылау мен уқалау тіндерді қосымша зақымдайды.
